Auteur: Arita Vooys

Eind 2025 is voor de derde keer het Keep Food Simple stipendium uitgereikt. De winnaar is dit maal weer een innovative startup; Favamole.

Favamole (Favamole B.V.) is een Nederlands foodinnovatie-startupdie een nieuw soort dip en smeersel ontwikkelt, gemaakt van lokaal geteelde tuinbonen en erwten, een heerlijke en handige manier om meer peulvruchten in het dagelijkse eten te integreren.

Oprichter Andrés Jara (chef en stadsboer) lanceerde Favamole samen met Edwin Sanders & Ron van der Vloed van Lazy Foods, en ze zetten het concept om in een voedselveilig, schaalbaar
product dat klaar is voor professionele keukens, foodservice en retail.

Favamole wil een eenvoudig probleem met een grote impact aan pakken: in Noord-Europa eten we te weinig peulvruchten en boeren telen er te weinig van, terwijl we sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde ingrediënten voor populaire voedingsmiddelen. Favamole helpt dit te veranderen door regionale, eiwit- en vezelrijke gewassen om te zetten in een modern, kant-en-klaar product dat geschikt is voor broodjes, wraps, bowls, snacks en catering. Favamoles missie is om de eiwittransitie te versnellen door middel van voedingsmiddelen die minimaal bewerkt, smaakvol en schaalbaar zijn, terwijl ze regeneratieve landbouw ondersteunen door peulvruchten aantrekkelijker te maken voor vruchtwisseling en bodemgezondheid. Favamole streeft ernaar om de voedsel-gerelateerde uitstoot drastisch te verminderen en tegelijkertijd lokale toeleveringsketens te versterken. Favamole werkt samen met lokale partners in landbouw, productie, catering en detailhandel, en bewijst dat betere voeding en betere landbouw hand in hand kunnen gaan.

De droge witte lupineboon is officieel opgenomen in de NEVO-tabel, het Nederlandse voedingsstoffenbestand van het RIVM. Deze tabel biedt betrouwbare informatie over energie, eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines en mineralen en is een belangrijke bron voor diëtisten, productontwikkelaars en onderzoekers. Lupine is toegevoegd aan de update van november 2025. Voedingsprofessionals kunnen hierdoor lupine voortaan meenemen in hun adviezen, recepten en productontwikkeling. Een mijlpaal voor toepassing van plantaardige eiwitten. Ons streven is bij een volgende NEVO-update ook waardes voor verwerkte witte en blauwe lupine toe te laten voegen.

De opname van lupine in NEVO werd mogelijk dankzij de inspanningen van stichting Keep Food Simple en haar projectpartners in het OMEGA-project. Hierbij zijn de voedingswaarden van droge witte lupineboon geanalyseerd.

Voedingswaarde en gezondheidsvoordelen

Lupine bevat:

• 33% eiwit: vergelijkbaar met sojabonen en aanzienlijk meer dan andere gedroogde peulvruchten.

• Veel vezels, wat bijdraagt aan een gezonde darmfunctie.
• Weinig beschikbare koolhydraten, waardoor de Glycemische Index laag is.

Dit maakt lupine een ideale keuze voor een gezond, plantaardig voedingspatroon.

Lupine: een boon die past binnen de Richtlijnen Goede Voeding 2025

De nieuwe Richtlijnen Goede Voeding 2025 benadrukken een verschuiving naar meer plantaardige eiwitbronnen. Ten opzichte van het huidige Nederlandse voedingspatroon betekent dit vooral minder vlees en meer peulvruchten en noten. Lupine is een relatief onbekende peulvrucht die hier perfect bij past en kan zo een belangrijke bijdrage leveren aan de eiwittransitie.

Platform en telerscollectief Lekker Lupine en LuPeel werken al enkele jaren aan het opschalen van de lupineteelt in Nederland. Zo komen de bonen beschikbaar voor consumenten, cateraars en verwerkers.

Lupine: veelzijdig boontje voor ideale maaltijd

Lupine is een veelzijdig boontje dat je op allerlei manieren kunt verwerken — als hele boon in salades en soepen, als meel in brood, pasta en bakproducten en in vlees- of zuivelalternatieven, gefermenteerd als smaakmaker, of zelfs geroosterd als koffievervanger.

MFH Pulses en Lekker Lupine ontwikkelden een ideale maaltijd op basis van lupine en haver.

Figuur 1: NEVO-data voor gedroogde peulvruchten

OMEGA-project en projectpartners

Sinds 2024 loopt het 3-jarige OMEGA-project (Ontwikkeling Mengteelten voor Eiwitrijke Glutenvrije Afzetketens), dat zich richt op het opschalen van lupine en andere eiwitrijke gewassen in Nederland.

Projectpartners OMEGA:

• Ekoboerderij de Lingehof – ekoboerderijdelingehof.nl
• LuPeel – nl/product/lupeel-meel
• Lekker Lupine – lekkerlupine.nl
• Louis Bolk Instituut – louisbolk.nl
• Keep Food Simple – Keep Food Simple
• MFH Pulses – mfhpulses.nl

Het OMEGA-project wordt gefinancierd door het Europese Innovatie Platform (EIP), dat innovaties in de landbouw stimuleert die bijdragen aan verduurzaming en de gemeenschappelijke landbouwbeleidsdoelen (GLB).

Status Omega project augustus 2025.

In januari 2024 ging het driejarige “Ontwikkeling Mengteelten voor Eiwitrijke, Glutenvrije Afzetketens” (OMEGA) project van start. Initiatiefnemer is biodynamisch akkerbouwer en lupineteler André Jurrius van Ekoboerderij de Lingehof (zie KFS nieuwsbrief maart 2024 voor overige deelnemers). Het project wordt gefinancierd door het Europese Innovatieplatform (EIP).

Lokaal geteelde lupine, een eiwit en vezelrijke peulvrucht, kan een duurzaam alternatief zijn voor sojabonen en diens toepassingen. De ontwikkeling van lupine in Nederland wordt echter nog geremd door twee knelpunten: de schimmelziekte anthracnose en te hoge gehaltes aan bitterstoffen (alkaloïden). OMEGA zoekt naar oplossingen van deze problemen, via innovatieve mengteeltmethodes van lupine met haver of lupine met deder. Mengteelt bevordert bovendien biodiversiteit en helpt onkruid terugdringen.

De resultaten van de eerste OMEGA zomerproef, gezaaid in april 2024 en geoogst in september 2024, hebben al een aantal waardevolle inzichten opgeleverd:

• In de rassenproef (monoculturen) zijn verschillende nieuwe smalbladige (blauwe) lupinerassen getest, vooral afkomstig van Poolse veredelaars. Deze rassen moeten eerst onder Nederlandse klimaatomstandigheden worden beproefd. Verrassend genoeg presteerden meerdere rassen uitstekend, met opbrengsten tot 3,5 ton per hectare.
• Opvallend is dat deze smalbladige rassen ook sterk resistent bleken tegen anthracnose, die bij witte lupine vaak tot flinke opbrengstverliezen leidt.
• Verrassend bleek dat het bittergehalte in bijna alle geoogste smalbladige rassen lager lag dan in het gebruikte zaaizaad. Dit wijst erop dat bitterstofgehaltes niet alleen genetisch bepaald zijn, maar ook sterk beïnvloed worden door klimaatomstandigheden.
• Ook verwerkingstests bevestigden dit beeld. Na weken, spoelen en wecken waren de bitterstoffen sterk verminderd én bleken de schillen na wecken niet taai — een belangrijk pluspunt voor toepassing in conserven en andere voedingsproducten.
• De mengteelt van lupine met naakte haver verliep minder goed dan gehoopt. Vooral de opkomst van haver bleef achter, wat een goede mengteelt bemoeilijkte. Toch lijkt een voorzichtige conclusie dat de toevoeging van haver voor minder antrachnose zorgde. In 2025 worden nieuwe combinaties getest.
• De eerste pogingen om lupine en deder te combineren, kenden meer hindernissen. Deder bleek kwetsbaar tijdens het wiedeggen, dat juist nodig is om onkruid bij lupine te bestrijden. Ook het verschil in zaadgrootte maakte gelijktijdige oogst lastig, met veel risico op verontreiniging door onkruidzaden. Mogelijk speelt deder wél een rol in onkruidonderdrukking — dit wordt verder onderzocht in de winterteelt van 2025.

Op 20 juni vond bij Ekoboerderij de Lingehof de jaarlijkse Business to Business Lupine Community Dag plaats. Deze bijeenkomst bracht de hele lupine waarde keten samen: van telers, verwerkers, productontwikkelaars, bakkers en cateraars tot onderzoekers en subsidiegevers. Hier werd o.a. ook een glutenvrij, smakelijk en voedzaam recept met lupine en haver gepresenteerd, ontwikkeld in het kader van het OMEGA-project; OMEGA stoofpotje.

Begin augustus konden de eerste OMEGA winter proefvelden in Gemert en Randwijk worden geoogst.

Zie ook Update OMEGA project en Lupine uit mengteelt op de Nederlandse keukentafel.

Op basis van de indieningen voor het Stipendium van 2025 heeft het beoordelingscommittee “Artisan by Asha” uitgekozen. Asha Rajak heeft een klein bedrijfje dat produkten van voedselbossen verwerkt tot gezonde en duurzame produkten. Het bedrijf is vooral gericht op het zoveel als mogelijk circulair maken van de voedselketen en heeft veel contacten met voedselbossen. Asha is afkomstig uit Canada en heeft daar al veel ervaring opgedaan met overeenkomstige produkten. Ze is naar Nederland verhuist vanwege de liefde en is haar bedrijfje van scratch aan het opbouwen. Ze focussed zich op gezonde dranken en gezonde voeding die gemaakt zijn met local ecologische verantwoorde produktie methoden van voedselbossen en organic farms. Ze verzorgt ook evenementen waarbij dergelijke produkten gemaakt worden en waarbij wordt uitgelegd wat de achtergrond is van de produktiewijze en samenstelling. Ze werkt daarbij samen met Starthub in Wageningen.